ཁྱུང་དང་འཛམ་གླིང་གི་བྱ་ཆེན་དམ་པ་རྣམས། དཔྱད་བསྡུར་ཞིབ་འཇུག

tibetanmyth.com དྲ་ཚིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བརྩམས་པའི་རྩོམ་ཡིག བསྒྲིགས་ཚེས། ༢༠༢༦ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡།

སྔོན་འགྲོ།

འཛམ་གླིང་གི་ཤེས་རིག་སོ་སོའི་ནང་དུ་བྱ་ཆེན་དམ་པའི་གཟུགས་བརྙན་མཐུན་མོང་ཞིག་ཡོད། བོད་ཀྱི་"ཁྱུང་" (khyung)། རྒྱ་གར་གྱི་"ག་རུ་ཌ།" (garuḍa)། རྒྱ་ནག་གི་"ཕེང་" (peng) དང་"ཧྥེང་ཧྭང་" (fenghuang)། པར་སིག་གི་"སི་མུརྒ་" (Simurgh)། གྲིག་གི་"ཕི་ནིགས་" (phoenix)། ཨི་ཇིབཊིའི་"བེན་ནུ་" (Bennu)། ཨ་མི་རི་ཁའི་གདོད་མའི་མི་རིགས་ཀྱི་"ཐན་ཌར་བྷརྜ་" (Thunderbird)། ཨ་རབ་ཀྱི་"རོཀ་" (Roc)། སི་ལཱ་ཝིའི་"མེའི་བྱ་" (Firebird)། མེ་སོ་པོ་ཊ་མི་ཡའི་"ཨན་ཟུ་" (Anzu) བཅས་སོ།

རྩོམ་འདིར་དུམ་བུ་བཞིར་བགོས་ཏེ་དཔྱད་བསྡུར་བྱེད། དུམ་བུ་དང་པོར་བོད་ཀྱི་"ཁྱུང་"གི་མིང་དོན་དང་གཟུགས་བརྙན། བོན་དང་ནང་པའི་ནང་གི་གནས་བབ། ཞང་ཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་འབྱུང་ཁུངས། ས་ཁུལ་ཁྱབ་ཚུལ་བཅས་བརྗོད། དུམ་བུ་གཉིས་པར་རྒྱ་གར་གྱི་ག་རུ་ཌའི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཟུགས་བརྙན་འགྱུར་བ་བརྗོད། དུམ་བུ་གསུམ་པར་ཤེས་རིག་གཞན་གྱི་བྱ་དམ་པ་སོ་སོའི་མིང་དང་ས་ཆ། དུས་རབས་དང་ཁུངས། གཟུགས་བརྙན་དང་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་གནད་བསྡུས་བརྗོད། དུམ་བུ་བཞི་པར་མཐུན་མོང་གི་བརྗོད་བྱ་དང་ཁྱད་པར། བརྒྱུད་པའི་ལྕགས་སྒྲོགས་ཡོད་མེད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་བརྗོད།

ཀློག་པའི་སྔོན་འགྲོ། རྩོམ་འདིར་"སྒྲུང་གཏམ་" (ཡིག་ཆའམ་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་གི་བརྗོད་བྱ) དང་"དཔྱད་གཞི་" (མཁས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན) དང་"གནའ་རྫས་དཔང་རྟགས་" (བརྐོས་འདོན་བྱུང་བའི་དངོས་པོའམ་དུས་ཚོད་གཏན་འབེབས་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ) གསུམ་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་བྲིས་ཡོད། གསུམ་པོ་གཅིག་ཏུ་མ་འདྲེས་པར་ཀློགས།

དུམ་བུ་དང་པོ། བོད་ཀྱི་"ཁྱུང་"

༡། མིང་དང་གཟུགས་བརྙན།

བོད་ཀྱི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གི་དངོས་པོའི་ངོ་སྤྲོད་ནང་དུ་ག་རུ་ཌ་ལ་"the mythical bird of Indian origin known in Tibetan as Khyung" (རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བའི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་བྱ་ཆེན་ཏེ་བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་ཞེས་བརྗོད་པ) ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། དེར་ Robert Beer གྱི་《བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་མཚོན་བྱེད་རིག་པ》 (2003) དྲངས་ནས་"The meaning of Khyung in the Tibetan context and of Garuḍa in the Indian mythology is very similar, but in Tibetan art the Khyung is often represented horned." (བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ནང་གི་ཁྱུང་གི་དོན་དང་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་ག་རུ་ཌའི་དོན་གཉིས་ཧ་ཅང་འདྲ་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་དུ་ཁྱུང་ལ་རྭ་ཡོད་པར་བརྙན་བཞག་བྱེད་སྲོལ་ཆེ།) ཞེས་གསུངས། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཁྱུང་གི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཡིན།

ཁྱུང་གི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་གནད་དོན་གསུམ་དུ་བསྡུ་ཆོག
དང་པོ། བྱམ་གཟུགས། རྒྱལ་སྲས་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་ཁྱུང་ལ་"the garuḍa eagle" (ག་རུ་ཌའི་བྱམ) ཞེས་གསུངས།
གཉིས་པ། རྭ་ཅན། Beer ལས་གཞན། གནའ་རྫས་མཁས་པ་ John Vincent Bellezza ས་"the horned eagle is a totemic creature of Upper Tibet" (རྭ་ཅན་གྱི་བྱམ་ནི་སྟོད་བོད་ཀྱི་རུས་རྟགས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན།) ཞེས་གསུངས།
གསུམ་པ། སྒྲོ་མདོག ཁྱུང་གི་སྒྲོ་མདོག་གི་སྐོར་ལ་མཁས་པའི་ཡིག་ཆ་ནང་དུ་དམིགས་བསལ་གྱི་དཔྱད་གཞི་མ་རྙེད། ཐང་གའི་བརྙན་བཞག་ནང་དུ་གསེར་མདོག་དང་དམར་སྨུག་གི་དྲོད་མདོག་མང་པོ་མཐོང་ཡང་འདི་ནི་བརྙན་རིག་གི་མཐོང་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པས་ཡིག་ཆའི་ཁུངས་མེད། འདིར་དོགས་པར་བཞག

ཚོགས་ཞུགས་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དུས་དེབ་ (Yan et al., Religions 2022) ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་བཅུ་བདུན་པར་"While many articles translate khyung as roc, scholars generally believe that khyung and roc are two completely different cultural phenomena." (རྩོམ་མང་པོས་ཁྱུང་ལ་ roc་ཞེས་བསྒྱུར་ཡང་། མཁས་པ་ཕལ་ཆེ་བས་ཁྱུང་དང་ roc་གཉིས་རིག་གནས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན་པར་འདོད།) ཞེས་གསལ། དེས་ན་ཁྱུང་ལ་ roc་ཞེས་བསྒྱུར་མི་རུང་།

༢། བོན་དང་ནང་པའི་ནང་གི་གནས་བབ་མི་འདྲ་བ།

བོན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ནང་དུ་ཁྱུང་ནི་མེའི་ཁམས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་"the Tibetan khyung, the garuḍa eagle … symbolised the fire element in Bon" (བོད་ཀྱི་ཁྱུང་། ག་རུ་ཌའི་བྱམ་དེས་བོན་ནང་དུ་མེའི་ཁམས་མཚོན།) ཞེས་གསུངས།

དེང་རབས་གཡུང་དྲུང་བོན་ནང་དུ་"ཁྱུང་དམར་" (Khyung Mar) ནི་གལ་ཆེན་གྱི་རྒྱུད་སྡེའི་ལྷ་དང་སྨན་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཡིན། Yeru Bon ལྟེ་གནས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་ནང་དུ་ཁོང་ལ་"Wisdom protector, and a manifestation of pure awareness … represents the fiery power of energy" (ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྲུང་མ། དག་པའི་རིག་པའི་རྣམ་འགྱུར། ནུས་པའི་མེའི་སྟོབས་མཚོན།) ཞེས་བརྗོད་ཅིང་ཕྱི་ནང་གསང་བའི་བར་ཆད་སེལ་བར་གསུངས།

བོད་བརྒྱུད་ནང་པ་ནང་དུ་ཁྱུང་ནི་གཙོ་བོ་སྲུང་མ་དང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རྟགས་རུ་འགྱུར། རླུང་རྟའི་དར་ཆའི་ཟུར་བཞིའི་"རྟགས་བཞི་" (འོག་ཏུ་བརྗོད) ཡི་གཅིག་ཡིན། སོག་པོའི་ཡུལ་དུ་བོད་ཡིག་གིས་བྲིས་པའི་རི་བོའི་ལྷ་མཆོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ནང་དུ་རིའི་ལྷས་"ཁྱུང་ (khyung [Garuḍa]) དང་རྒོད་པོ་ཕོ་ཉར་མངགས་"ཞེས་བརྗོད། ནང་པས་ག་རུ་ཌ་ལ་སྲུང་མའི་རིགས་ཤིག་ཏུ་བཞེད། རྒྱ་གར་གྱི་ཧིན་དྷུ་ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་ལྷ་གཅིག་པུར་བཞེད་པ་དང་མི་འདྲ།

བསྡུས་དོན། བོན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་དུ་ཁྱུང་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རིམ་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དང་བྱ་བཤེན་གྱི་གཟུགས་དང་ཉེ་བ་ཡིན། བོད་བརྒྱུད་ནང་པ་ནང་དུ་དེ་སྲུང་མ་དང་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་དང་བསྒྱུར་བའི་མིང་ཚིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ལྷ་གྲུབ་ཉམས་ཆུང་དུ་སོང་།

༣། འབྱུང་ཁུངས། ཞང་ཞུང་དང་བོན་གྱི་དཔང་རྟགས།

(ཀ) ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་དང་ས་མིང་གི་དཔང་རྟགས།
ཞང་ཞུང་ (Zhangzhung) ནི་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཤེས་རིག་གི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་ཁམས་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན། (སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ ༥༠༠ ནས་སྤྱི་ལོ་ ༦༢༥ བར།) བོན་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།
ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་མིང་གི་འབྱུང་ཁུངས་བརྗོད་པར་'Shangshung' གི་མིང་རྙིང་པ་ནི་'Shung' ཙམ་ཡིན་ལ། "The word 'Shung' corresponds to the Tibetan khyung" ("Shung" ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱུང་དང་མཐུན།) ཞེས་གསུངས། གངས་རིན་པོ་ཆེའི་ཉེ་འདབས་སུ་ད་ལྟའང་ས་མིང་"ཁྱུང་ལུང་" (Khyunglung) ཡོད་ཅིང་། "was for a time capital of the kings of Shangshung" (དུས་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ས་ཡིན།) ཞེས་གསུངས།
"ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར།" (khyung lung dngul mkhar) ནི་གངས་རིན་པོ་ཆེའི་ལྷོ་ནུབ་དང་གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་ཀྱི་སྟོད་ཆ་ན་ཡོད་པའི་ཤུལ་ཡིན། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་སར་བཞེད།

(ཁ) བྲག་རི་མོའི་དཔང་རྟགས།
བྱང་བོད་གནམ་མཚོའི་བཀྲ་ཤིས་གླིང་གི་"བྱ་རུ་" (byaru) བྲག་རི་མོའི་སྟེང་དུ། སྟེང་ཆ་ན་མཆོད་པ་འབུལ་བཞིན་པའི་མི་དང་། འོག་ཆ་ན་དེ་ལས་ཆེ་བའི་བྱའི་གཟུགས་བརྙན་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་པས་ (Zhang 2006; Nancuo Jie & Cheng 2015) འདི་ནི་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་"བྱ་བཤེན་"ཡིན་པར་བཤད། བཤེན་པས་སྒྲོ་བགོས་ནས་བྱའི་གཟུགས་སུ་བྱས་ཏེ་ཆོ་ག་བྱེད། "The feathers on their heads resembled birds with horns" (མགོ་ལ་བཏགས་པའི་སྒྲོ་དེ་རྭ་ཅན་གྱི་བྱ་དང་འདྲ།) ཞེས་བརྗོད། མཐུ་ནུས་མཚོན།
Religions 2022 གྱི་མཆན་འགྲེལ་བཅོ་བརྒྱད་པར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་"བྱ་རུ་" (bya-ru) ཡི་སྲོལ་བརྗོད་ཡོད། "'Bya' means bird, and here it refers to the khyung of bird, or the bya-brgya-khyung (the king of a hundred birds). 'Ru' refers to the horn." ("བྱ་"ནི་བྱ་སྟེ། འདིར་བྱའི་ཁྱུང་། ཡང་ན་བྱ་བརྒྱའི་ཁྱུང་ (བྱ་བརྒྱའི་རྒྱལ་པོ) ལ་གོ །"རུ་"ནི་རྭ་ལ་གོ །) "dome bird horn" (གུམ་བུའི་བྱའི་རྭ) ནི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོའི་དབུ་རྨོག་གི་རྒྱན་ཡིན། རྒྱལ་སྲིད་མཚོན། བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་ནང་དུ་བྱ་རུའི་རྒྱུ་མི་འདྲ་བས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་རིམ་པ་མི་འདྲ་བ་མཚོན།

(ག) བོད་ཆེན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ།
Bellezza ས་བོད་ཡིག་རྙིང་པའི་འདས་མཆོད་ཀྱི་ཆོ་གའི་ཡིག་ཆ་ (སྤྱི་ལོ་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་པ་བར།) དྲངས་ནས། འདས་པོའི་རྣམ་ཤེས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེལ་བའི་རྟ་ལ་རྭའི་རྒྱན་བཏགས་ཡོད་ཅིང་། རྭ་ལ་བྱའི་ཁྱད་ཆོས་སྦྱར་ཡོད། ཕྱིས་ཀྱི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ནང་དུ་བྱའི་རྭས་འདས་པོའི་ལམ་འགོག་པའི་གདོན་མཐའ་འདུལ་བར་གསུངས།
ཏུན་ཧོང་གི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་ནང་དུ་བྱའི་ལྟས་བལྟ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པར་Religions 2022 ལས་བརྗོད། འོན་ཀྱང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ནང་དུ་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཡི་གེའི་ཐད་ཀར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཨང་གྲངས་མ་རྙེད། འདི་ནི་དཔྱད་མ་ཐུབ་པའི་ཆ་ཡིན།

(ང) བོན་གྱི་གཞུང་། ཐད་ཀར་དུ་རྙེད་པ་ནི་བརྒྱུད་པ་གཉིས་པའི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་ཡིན། (ནོར་བུའི་"མེའི་ཁམས་"ཞེས་པ་དང་ Yeru Bon ལྟེ་གནས་ཀྱི་ཁྱུང་དམར་གྱི་སྒྲུབ་ཐབས།) བོན་གྱི་གཞུང་དངོས་ནང་གི་ཁྱུང་གི་སྐོར་གྱི་རྩ་བའི་ཡི་གེ་དངོས་སུ་མ་མཐོང་། འདི་ནི་དཔྱད་མ་ཐུབ་པའི་ཆ་ཡིན།

དུས་རབས་བསྡུས་དོན།གཏན་འབེབས་བྱུང་བའི་"ཁྱུང་ / རྭ་ཅན་གྱི་བྱ་དམ་པ་"འི་དཔང་རྟགས་ཀྱི་རིམ་པ་ནི། ཞང་ཞུང་དུས་ཀྱི་ས་མིང་དང་རྒྱལ་པོའི་རྒྱན་ཆ་ (བྱ་རུ) → བོད་ཆེན་པོའི་དུས་ (སྤྱི་ལོ་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་པ) ཀྱི་འདས་མཆོད་ཡིག་ཆ་དང་བྲག་རི་མོ → ཕྱི་དར་གྱི་བོན་གྱི་རྒྱུད་སྡེའི་སྒྲུབ་ཐབས་ (ཁྱུང་དམར་) → དེང་རབས་རླུང་རྟའི་དར་ཆའི་བརྙན་བཞག་བཅས་སོ། ནང་པ་བོད་དུ་དར་བའི་སྔོན་ (སྤྱི་ལོ་བདུན་པ) གྱི་ཐད་ཀར་གྱི་ཡི་གེའི་དཔང་རྟགས་ནི་གཙོ་བོ་ས་མིང་རིག་པ་དང་བྲག་རི་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་བརྟེན་པས། མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་བགྲོ་གླེང་གི་ས་གནས་ཡོད།

༤། ས་ཁུལ་ཁྱབ་ཚུལ་དང་རླུང་རྟའི་རྟགས་བཞི།

གཏན་འབེབས་བྱུང་བའི་ཁྱུང་གི་བརྙན་བཞག་དང་དད་མོས་ཀྱི་ས་གནས།
མངའ་རིས་ས་ཁུལ། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ (ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ས་རྙིང་པ། གངས་རིན་པོ་ཆེའི་ལྷོ་ནུབ།)།
བྱང་བོད། གནམ་མཚོ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་གི་བྲག་རི་མོ་ (བྱ་བཤེན།)།
བོད་ཡོངས་དང་སོག་ཡུལ། རླུང་རྟའི་དར་ཆའི་རྟགས་བཞིའི་བརྙན་བཞག་ (བོད་ཁུལ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད།)། སོག་པོའི་རི་བོའི་ལྷའི་ཡིག་ཆ་ནང་གི་ཁྱུང་ཕོ་ཉ།
ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་ཁྱུང་གི་དད་མོས་དང་བརྙན་བཞག་གི་ཁྱབ་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡིག་ཆ་མ་རྙེད། འདི་ནི་དཔྱད་མ་ཐུབ་པའི་ཆ་ཡིན།

རླུང་རྟ་ (rlung rta) ཡི་དབུས་སུ་མེའི་ནོར་བུ་ཁུར་བའི་རླུང་གི་རྟ་ཡོད། ཟུར་བཞི་ན་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་སེམས་ཅན་བཞི་སྟེ། འབྲུག་ (dragon)། གངས་སེང་ (snow lion)། ག་རུ་ཌ་ / ཁྱུང་ (garuda)། སྟག་ (tiger) བཅས་ཡིན། འདི་ལ་"རྟགས་བཞི་"ཞེས་བརྗོད།
རླུང་རྟ་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཁོར་ཡུག་གི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བརྗོད་བྱ་ཞིག་ཡིན། (བསོད་ནམས། རླུང་གི་རྟ།) ཨ་མི་རི་ཁའི་ Virginia གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ Mandala ལས་གཞིས་ཀླུང་རྟ་ (klung rta) ཞེས་པའི་བརྗོད་ཚུལ་རྙིང་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བརྗོད། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་ཞིག་ཏུ་བོད་སྐད་ཀྱི་"རླུང་"དང་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་"ལུང་" (dragon) གཉིས་སྒྲ་མཐུན་པས་"ལུང་མ་" (lung ma) ཞེས་པ་ནོར་ནས་"རླུང་རྟ་"རུ་གྱུར་ཞེས་བཤད། དཔྱད་གཞི་འདི་ནི་དོགས་གཞི་ཙམ་ཡིན། མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གཏན་འབེབས་བྱུང་མེད།

༥། ཁྱུང་དང་ག་རུ་ཌའི་འབྲེལ་བ། མངོན་གསལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། འདྲེས་པ་ཡིན་ནམ།

མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་བཤད་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། དོན་དུ་གཉིས་པོ་ཕན་ཚུན་འགལ་མེད།

ལྟ་བ་དང་པོ། བསྒྱུར་བའི་མིང་མཐུན / འདྲེས་པའི་ལྟ་བ། བོད་ཀྱི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ Beer གྱི་བཤད་ཚུལ་ནི་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་ལྟ་བ་གཙོ་བོ་ཡིན། khyung་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ garuḍa ཡི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཚབ་ཚིག་ཡིན། "The meaning of Khyung in the Tibetan context and of Garuḍa in the Indian mythology is very similar" (དོན་ཧ་ཅང་འདྲ།) ཞེས་བརྗོད། རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བའི་ལྟ་བ་འགྲུབ། ནང་པའི་བསྒྱུར་བའི་ལུགས་ནང་དུ་ khyung་གིས་ garuḍa བསྒྱུར། རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་ཀླུ་དང་ག་རུ་ཌའི་དགྲ་འཁོན་དང་སྲུང་མའི་གྲུབ་ཆ་མཉམ་དུ་ལེན།

ལྟ་བ་གཉིས་པ། གདོད་མའི་བྱ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ། ཞང་ཞུང་ - བོན་གྱི་དཔང་རྟགས་ཀྱི་རིམ་པས་ (རྭ་ཅན་གྱི་བྱ་བཤེན། བྱ་རུའི་དབུ་རྨོག མེའི་ཁམས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད། ཁྱུང་ལུང་གི་ས་མིང་།) ནང་པ་བོད་དུ་དར་བའི་སྔོན་དུ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་གདོད་མའི་"ཁྱུང་"གི་བྱ་དམ་པའི་དད་མོས་ཡོད་པར་བསྟན། ནང་པ་དར་རྗེས་ལོ་ཙཱ་བས་གྲུབ་ཟིན་པའི་ khyung་ཞེས་པའི་ཚིག་གཅིག་གིས་ garuḍa བསྒྱུར། གདོད་མའི་བྱ་དམ་པ་ནང་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་"ག་རུ་ཌ།"དང་འདྲེས་པར་གྱུར། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་དུ་རྭ་ཅན་སོགས་གདོད་མའི་ཁྱད་ཆོས་ཉར་ཡོད། (རྒྱ་གར་གྱི་ག་རུ་ཌ་ལ་སྤྱིར་རྭ་མེད།)

དཔང་རྟགས་ཡོད་པས་"གདོད་མའི་བྱ་དམ་པ་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་དང་ནང་པའི་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་ག་རུ་ཌ་དང་འདྲེས་པ་"ཞེས་པའི་དཔེ་དབྱིབས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད། འདི་ནི་སྟབས་བདེ་བའི་"ཐད་ཀར་དུ་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་"མ་ཡིན་པར་གདོད་མའི་དད་མོས་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བརྗོད་བྱའི་འདྲེས་པ་ཡིན། འདི་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་"གདོད་མའི་ལྷ་འདུལ་བ / ནང་དུ་བསྡུ་བ་"ཡི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་དཔེ་དང་མཐུན། འོན་ཀྱང་དྲན་གསོ། ཞང་ཞུང་དུས་ཀྱི་ཐད་ཀར་གྱི་ཡི་གེའི་དཔང་རྟགས་ད་དུང་སྲབ་པས། གཏན་འབེབས་འདི་ནི་གཙོ་བོ་ས་མིང་རིག་པ་དང་བྲག་རི་མོའི་འགྲེལ་བཤད་དང་ཕྱིས་ཀྱི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ལ་བརྟེན། དཔང་རྟགས་ཀྱི་སྟོབས་ནི་འབྲིང་ཙམ་ཡིན།

དུམ་བུ་གཉིས་པ། རྒྱ་གར་གྱི་ག་རུ་ཌ། (garuḍa)

༡། རིག་བྱེད་ཀྱི་ག་རུཏ་མན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས།

ག་རུཏ་མན་ (Garutman, "འཕུར་བ་པོ") ནི་ག་རུ་ཌའི་རིག་བྱེད་དུས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་ཡིན།
རིག་བྱེད་ནང་དུ་ཉི་མ་ལ་གནམ་དུ་འཕུར་བའི་བྱ་དང་བསྡུར། སོ་མའི་བདུད་རྩི་གནམ་ནས་མི་ཡུལ་དུ་ཁྱེར་བའི་བྱམ་ལ་"སྱེ་ན་" (Syena, "བྱམ") ཞེས་བརྗོད།
སུ་པརྞཱ་ཁྱཱ་ན་ (Suparṇākhyāna, "གཤོག་པ་བཟང་པོའི་གཏམ་རྒྱུད") ནི་རིག་བྱེད་ཕྱི་མའི་དུས་ཀྱི་སྙན་ངག་ཡིན། "རྒྱ་གར་གྱི་སྔོན་མའི་སྙན་ངག་གི་རྗེས་ཤུལ"ཞེས་བརྗོད། ག་རུ་ཌས་བདུད་རྩི་བརྐུས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད། མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ་ (Mahābhārata) ཡི་གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་དཔེ་ལྟར་བྱུང་།

༢། སྨྲངས་སྲུང་གི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ཀླུའི་དགྲ་འཁོན།

མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏའི་ཨཱ་དི་པརྦ་ནང་གི་ག་རུ་ཌའི་སྐྱེས་རབས།
དྲང་སྲོང་ཀཱ་ཤྱ་པ་ (Kāśyapa) ལ་ཆུང་མ་གཉིས་ཡོད། ཀ་དྲུ་ (Kadru, ཀླུ / སྦྲུལ་གྱི་མ) དང་བི་ན་ཏ་ (Vinata, བྱའི་མ)། ཀ་དྲུས་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་བི་ན་ཏ་རྒྱན་འགྱེལ་ནས་བྲན་དུ་བཅུག
བི་ན་ཏའི་བུ་ག་རུ་ཌས་མ་བྲན་ལས་གྲོལ་བའི་ཆེད་དུ་ཀླུའི་རིགས་དང་ཁས་བླངས། ལྷ་ཡུལ་གྱི་འཆི་མེད་བདུད་རྩི་ (amṛta) བརྐུས་ནས་སྦྱིན། ག་རུ་ཌས་ལྷ་རྣམས་དང་གཡུལ་བརྒྱབ་ (དབང་པོ་ཨིནྡྲ་ལས་རྒྱལ།) བདུད་རྩི་བླངས་ནས་ལོག ལམ་དུ་ཁྱབ་འཇུག་ (Viṣṇu) དང་མཇལ། རྟག་ཏུ་ཁོང་གི་བཞོན་པ་ (vāhana) དང་རྒྱལ་མཚན་དུ་གྱུར་བར་ཁས་བླངས།
དབང་པོས་ཐབས་ཀྱིས་བདུད་རྩི་ཀླུའི་རིགས་ཀྱིས་མ་འཐུང་བར་བྱས། ཀླུས་བདུད་རྩིའི་རྩྭ་ལྕེ་བལྡད་པས་ལྕེ་གཉིས་སུ་གྱེས་ (སྦྲུལ་གྱི་ལྕེ་གཉིས་སུ་གྱེས་པའི་འབྱུང་ཁུངས།)། དེ་ནས་ག་རུ་ཌ་དང་ནཱ་ག་ (nāga) གཉིས་དགྲར་གྱུར། ཀླུ་ཟ་བར་བྱེད།

ག་རུ་ཌའི་གཟུགས་བརྙན་འགྱུར་བ། ཐོག་མར་བྱ་ཞིག་ཏུ་བཞེད། ཕྱིས་ཕྱེད་བྱ་ཕྱེད་མི་ (མིའི་ལུས། བྱམ་གྱི་མགོ །གཤོག་པ། སྐབས་སུ་སྡེར་མོ) རུ་གྱུར། "བྱའི་རྒྱལ་པོ"རུ་བཀུར། ཉི་མ་དང་འབྲེལ། (ལུས་པོས་ཉི་མ་བསྒྲིབ་ཐུབ།)

༣། ནང་པའི་"ག་རུ་ཌ།"དང་རྒྱ་ནག་ནང་པའི་སྒྱུ་རྩལ།

ནང་པས་ག་རུ་ཌ་ལ་"སྡེ་བརྒྱད་" (ལྷ། ཀླུ། གནོད་སྦྱིན། དྲི་ཟ། ལྷ་མ་ཡིན། ནམ་མཁའ་ལྡིང་། མིའམ་ཅི། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ།) ཡི་གཅིག་ཏུ་བཞེད། ཧིན་དྷུ་ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་ལྷ་གཅིག་པུར་བཞེད་པ་དང་མི་འདྲ་བར། ནང་པ་ནང་དུ་ག་རུ་ཌ་ནི་རིགས་ཤིག་གི་སྲུང་མ་ཡིན། ཀླུ་དང་འཐབ་ནས་ཀླུ་ནང་པར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད།

རྒྱ་ནག་ནང་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ནང་གི་གསེར་གཤོག་གི་བྱ།
སུང་རྒྱལ་རབས་ (༩༦༠–༡༢༧༩) ཀྱི་ལྕགས་ཀྱི་ག་རུ་ཌའི་འཕྲེང་རྡོག མདུན་ངོས་སུ་གཤོག་པ་གཉིས་བརྐྱངས། མཆུ་གུག སྡེར་མོས་ཀླུ་བཟུང་། "Garuda entered Chinese Buddhist iconography through the transmission of Indian and Central Asian traditions" (ག་རུ་ཌ་རྒྱ་གར་དང་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་སྲོལ་རྒྱུན་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་ནག་ནང་པའི་བརྙན་བཞག་ནང་དུ་ཞུགས།) ཞེས་བརྗོད། སྲུང་བ་དང་སྟོབས་དང་གདོན་ལས་རྒྱལ་བ་མཚོན། སྲུང་བའི་རྟེན་དུ་སྤྱོད།
ཏུན་ཧོང་གི་གྱང་བྲིས་ནང་གི་མིའི་མགོ་བྱའི་ལུས་ཀྱི་གཟུགས། ཀ་ལ་བིངྐ་ (kalaviṅka) ནི་ཏུན་ཧོང་གི་གྱང་བྲིས་ནང་དུ་རོལ་མོ་བརྡུང་བཞིན་པ་དང་གར་བྱེད་བཞིན་པར་བརྙན་བཞག མཁས་པ་ Edward Schafer ས་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཆོས་ལུགས་སྒྱུ་རྩལ་ནང་དུ་ཁོང་དང་ཀིཾ་ན་ར་ (kiṃnara) གཉིས་ནོར་འཁྲུལ་དུ་འདྲེས་པར་བརྗོད། གཉིས་པོ་བྱ་དམ་པ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན།

གསེར་གཤོག་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ། (Dapeng Jinchi Mingwang)། རྒྱ་ནག་གི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ནང་པའི་སྲུང་མའི་ལྷ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་"ཞང་པོ"རུ་གྲགས། འདབ་ཆགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡོན་ཧྥེང་ (Yuanfeng) ལས་མ་ཧཱ་མཱ་ཡུ་རི་ (མཇལ་བྱེད་མ། རྨ་བྱ།) དང་གསེར་གཤོག་ཆེན་པོ་སྐྱེས། རྨ་བྱས་སངས་རྒྱས་མིད་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུམ་དུ་བཀུར། གསེར་གཤོག་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞང་པོར་བཀུར། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ (Journey to the West) ནང་དུ་གསེར་གཤོག་ཆེན་པོ་ནི་ལིན་ཐོའོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདུད་གསུམ་གྱི་ནང་གི་ཆེས་མཐའ་མ་ཡིན། (མི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མི་ཟོས། ལོ་ལྔ་བརྒྱར་རྒྱལ་པོ་བྱས།) ཕྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཏུལ་ནས་སྲུང་མར་བྱས། ཡོ་ཧྥེའི་རྣམ་ཐར་ (Shuo Yue) ལས་ཡོ་ཧྥེ་ (Yue Fei) ནི་ཁོང་གི་སྤྲུལ་པར་བརྗོད། གཟུངས་ཆེན་པོའི་མདོ་ (Śūraṅgama) ཡི་གཟུངས་ཚིག་གི་ཚིག་ལེའུ་ ༣༠༢ པ་ནི་"གསེར་གཤོག་ཆེན་པོའི་བྱ་"ཡིན། གཟུངས་དོན་དུ་"གསེར་གཤོག་གི་བྱ་ནི་བྱའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན། ཀླུ་ཟ་བར་བྱེད། གཤོག་པ་བརྐྱངས་ན་དཔག་ཚད་ ༣༣༠ ཡིན། གཤོག་པས་རྒྱ་མཚོ་གཡོས་ན་ཆུ་གཉིས་སུ་བགོས་ནས་མཚོའི་གཏིང་མཐོང་།"ཞེས་བརྗོད།
དཔྱད་གཞིའི་དོན། འདི་ནི་"རྒྱ་གར་གྱི་ག་རུ་ཌ། → རྒྱ་ནག་ནང་པའི་'གསེར་གཤོག་གི་བྱ་' → གདོད་མའི་'ཕེང་ཆེན་པོ་'དང་འདྲེས་པ་"ཞེས་པའི་རིམ་པ་ཆ་ཚང་ཡིན། བྱ་དམ་པའི་ཤེས་རིག་བརྒྱུད་པའི་འདྲེས་པའི་དཔེ་གསལ་བོ་ཤོས་ཡིན།

Read the Paper PDF